БЕНТАМ Иеремия

Кошкон | 05.03.2020

БЕНТАМ Иеремия (1748–1832) – англ. окумуштуу. Утилитаризм философиясына негиз салуучу. Утилитаризм – 1)  Адамдардын жүрүм-турумунун негизинде жеке пайда табуу жатат деп эсептеген идеалисттик – этикалык окуу; 2) Бардык  нерседен материалдык пайда чыгарып алууга гана умтулуучулук. Б-дын саясий ойлору либерализмдин андан ары  өнүгүшүнө таасир тийгизген үч негизден турат: 1. Табигый укуктун стандартын жокко чыгаруу менен, ал өзүнүн  теориясын – утилитаризм философиясын сунуш кылат. «Жаратылыш адамзатты эки – бирине бири көз каранды эмес  кожоюндун бийлигине берген: а) азап чегүү, кыйналуу, б) жыргал, ыракат. Адам, эгер ыракат көбүрөөк көрүп, аз азап  чексе, өзүн бактылуумун деп сезет. Байлыктын баалуулугу азап чегүү, кыйналуу менен ыракаттын ортосундагы  мамилеге жараша болот». Б-дын ою боюнча коомдун негизги максаты адамдардын бактылуу болушуна жетишүү. 2.  1820-ж. Б. Батыштагы ойду «табигый мыйзам» деген тузактан кутултуу үчүн мыйзам жөнүндө окууга жаңы ыкма жол  иштеп чыгат. Б-дын ою боюнча мыйзам бул адамдар сыйынуучу, өзгөртүүгө болбогон ыйык нерсе эмес, ал коомдо  жашаш үчүн адамдын социалдык абалын өзгөртүүгө жумшалган аспап. Табигый укуктар деген абсурд, маанисиз деп,  эркиндикти коргоо, бул укук мыйзамдуу система аркылуу орнотулушу зарыл деп эсептеген. Өкүлчүлүк демократия  жана ачык башкаруу бекитүү үчүн зарыл. 3. Б. демократия мамлекеттери турмушту ондоо үчүн жакшы мыйзамдарды  жана мамлекеттик чараларды көрүүсү зарыл экендигин далилдейт. Граждандардын теңчилиги, коопсуздугу мыйзам  чыгарууда негизги проблемалар деп, Б. 1830–50-ж. ири реформаларды өткөрүүгө шарт түзгөн. Ошондуктан Б. И. азыркы  либерализмдин негиз салуучуларынын бири катары да эсептелет.

Досторуңуз менен бөлүшүүнү унутпаңыз (ツ)