ДИКТАТУРА

Кошкон | 05.03.2020

ДИКТАТУРА (лат. dictatura — чексиз бийлик) – мамлекетте бийликти ишке ашыруу системасын мүнөздөөчү түшүнүк;  бийлик бир кишинин – диктатордун, же бир нече кишинин колуна топтолуп, мамлекеттик бийликтин институттары  тарабынан эч чектелбейт жана саясат куралдуу зомбулук, террор жолу менен жүргүзүлөт. Бул учурда Д. диктатордук  бийликтин чексиздиги, көзөмөлдөнбөстүгү менен, Конституцияда жарыяланган демократтык укуктарга, эркиндиктерге чабуул коюу, өкүлдүк органдардын укуктарын чектөө ж. б. менен мүнөздөлөт. Диктатордук режимдин  орнотулушу тарыхый жактан алганда саясий күрөштөр кескин күчөгөн социалдык экономикалык кризистер курчуган,  башкаруучу режимдин социалдык базасы тарыган же бийликке күч менен келген мезгилдерине туура келет. (Мис.,  Испаниядагы Франко Д-сы, фашисттик Германиядагы фашисттик Д.). Д. бийлик жүргүзүүнүн жолу катары  демократиялык режимдин альтернативасы болуп эсептелет. Д. авторитардык жана тоталитардык, согуштук жана  реакциячылык ж. б. бөлүнөт. Д. түшүнүгү марксизмде өзгөчө аныктамага ээ болгон. Ал боюнча, ар кандай мамлекет  белгилүү таптын Д-сы болот, үстөмдүк кылуучу тап өз бийлигин күч менен ишке ашырат, ал эч нерсе менен чектелбей  турган эч кандай мыйзамдар, абсолюттук эч кандай эрежелер менен кысым жасалбай турган, тикеден-тике зордукка  сүйөнүүчү бийлик дегенден башканы билбейт. Буржуазиялык коомдо мамлекеттер ар түрдүү болгону менен алардын  маңызы бир, акыры сөзсүз буржуазиянын Д-сы болуп эсептелет. Капитализмден социализмге өтүүдө пролетариаттын Дсы, б. а. эзүүчү азчылыктын үстүнөн эмгекчил көпчүлүктүн Д-сы зарыл, ал Д. социализмди куруунун куралы болот  дешкен. Бул идеянын утопия жана коркунучтуу экендигин тарых далилдеди.

Иш жүзүндө, өзүн пролетариаттын Д-сы  деп атаган өлкөлөрдүн биринде да мындай болгон жок, тескерисинче, жол башчынын, жогорку партиялык-мамлекеттик  жетекчиликтин, жалпысынан номенклатуралык катмардын гана Д-сы болуп калды. Пролетариаттын Д-сы идеясы  коммунисттик режимге каршыларга жана башкача ойлогондорго каршы репрессия функциясын аткарган. Азыркы  мезгилде, өзгөчө коммунисттик режим кулагандан кийин, дүйнөдөгү Д-дын саны кескин кыскарды.

Досторуңуз менен бөлүшүүнү унутпаңыз (ツ)