МОНАРХИЯ

Кошкон | 07.03.2020

МОНАРХИЯ (гр. Monarchos <monos – жалгыз + archos<башкаруучу) –мамлекеттик башкаруунун бир формасы;  мамлекеттик бийлик жеке бир адамдын колунда болот. Бийлик мураска калат. Тарыхта М–нын алгачкы формасы  абсолюттук М. (самодержавие) болгон. Ага кандайдыр бир өкүлчүлүк мекемелеринин жоктугу менен катар эле бардык  мамлекеттик бийликтин монархтын, падыша, хан, император ж. б. колунда топтолушу мүнөздүү. Бүгүнкү күндө, 40  ашуун М. өкүм сүрүүдө; М-нын негизин конституциялык: монархтын укуктары жана полномочиелери өлкөнүн  конституциялары тарабынан чектелип турат. Абсолюттук М. айрым өлкөлөрдө: Сауд Аравиясында, Катарда, Оманда,  ОАЭда сакталып калган. Конституциялык монархиялар эки түрдө: дуалисттик жана парламенттик функцияларды  аткарышат. Дуалисттик М. артта калган өлкөлөр үчүн мүнөздүү. Ал жерлерде феодализмдин калдыктары дале да болсо  зор ролду ойноп, буржуазиянын экономикалык жана саясий позициялары алсызыраак. Дуалисттик М. негизинде  начарлап жаткан феодализм менен күч алып аткан буржуазиянын ортосундагы компромисс. Саясий мекемелердин эки  тиби – феодалдык М. жана буржуазиялык парламент өз ара мамлекеттик бийликти бөлүштүрүшөт. Буржуазиялык  мамилелердин орношу менен дуалисттик М. парламенттик М-га же республикага өсүп жетет. Бүгүнкү күндөгү М.  көпчүлүгү парламенттик. Монархтын бийлиги мамлекеттик бийликтин мыйзам чыгаруу, мамлекеттик башкаруу, өкмөттү  көзөмөлгө алуу сыяктуу тармактарында чектелет. Монарх өкмөт башчысынын жана министр-лерди дайындоо укугун  сактап калган. Бирок, алар да парламенттеги көпчүлүк орунду ээлеген партиялык фракциялардын сунушу боюнча болот.  Өкмөт монархтын өкмөтү деп эсептелет, бирок парламенттик жол менен түзүлүп, парламенттин алдында гана жооп  берет. Монарх чыгарган мамлекеттик актынын бардыгы ылайык келген министрдин макулдугунан соң юридикалык  күчкө ээ болот. Өнүккөн өлкөлөрдө монархтар коомду мамлекеттик башкарууда анча деле маанилүү эмес. Ал эми кээ  бир өлкөлөрдө монархтар церемониялык укуктарга ээ болуп, жөн гана символикалык фигура бойдон калышкан.

 

Досторуңуз менен бөлүшүүнү унутпаңыз (ツ)