НЕЙТРАЛИТЕТ

Кошкон | 07.03.2020

НЕЙТРАЛИТЕТ (лат. neuter – ал эмес, бул эмес) – бейтараптык эл аралык укукта согушка катышпоо, ал эми тынчтык  мезгилинде согуштук блокторго (союздарга) кирбөө. Кең түшүнүгүндө алганда Н-тин мааниси – саясий, экономикалык  ж. б. күрөштөрдө каршылашкан топтордун эч бир жагына кошулбоо. Эл аралык мамилелердин көз карашында алганда Н.  мамлекеттин өзгөчө эл аралык-укуктук статусу болуп саналат. Н-тин төмөнкүдөй формалары бар: куралданган Н.  (согушка толук даяр болуу менен Н-ти сактоо); эвентуалдык Н. (конкреттүү согушта Н-ти сактоо); позитивдүү Н.  (согуштук союздарга катышпоо); туруктуу Н. (агрессиядан коргонуудан башка учурларда согушка таптакыр катышпоо  жөнүндө мамлекеттин милдеттенмеси. Нейтралдуу мамлекеттин укуктары жана милдеттери (укуктук статусу) эл аралык  документтер менен аныкталат, тактап айтканда, 1899-ж. жана 1907-ж. Гаага конвенциясы, 1949-ж. Женева конвенциясы  ж. б- Нейтралдуу мамлекет өзүнүн аймагынын, граждандарынын жана мүлк-байлыгынын кол тийбестиги укугуна жана  өзүнүн нейтралдуулук абалын куралдуу коргоого укуктуу. Нейтралдуу мамлекеттер согушуп жаткан тараптардын тигил  же бул жагына жардам, колдоо көрсөтүүгө, өз аймагы аркылуу согуш күчтөрүн өткөрүүгө, согуш объектилерин курууга,  согуш отряддарын түзүүгө, согушка алып келүүчү саясатты жүргүзүүгө эч акысы жок жана тыюу салынат. Нейтралдык  мамлекеттердин катарына төмөнкүлөр кирет: Швейцария (1815-жылдан); Австрия (1955-ж. баштап), Мальта (1981-ж.).  Составына 100дөн ашык мамлекеттерди камтыган блокторго кошулбоо кыймылы позитивдик формаларынын бири.  Саясий плюрализм, көп партиялуулук шарттарындагы саясий турмушта жана саясий күрөштө Н. кеңири колдонулат.

 

Досторуңуз менен бөлүшүүнү унутпаңыз (ツ)