МОДЭ ШАНҮЙ

Добавил | 17.06.2022

МОДЭ ШАНҮЙ (кыт. шанүй – теңир куту) – б. з. ч. 209–174-ж. хунн урууларынын башчысы. Хунн урууларынын шанүйү Тоу Мандын улуу уулу. Тоу Ман кытайлардан жеңилип алсырай түшкөндө юэчжилердин талабы б-ча Модэни аманатка берген. Тоу Ман юэчжилерге басып киргенде М. ш. хунндар тарапка өткөн. Ал өз аскерлерин таамай атуу-га машыктырган ж-а буйрукту кыңк этпей аткарууга көндүргөн. Б. з. ч. 209-ж. Модэ өз атасын өлтүрүп, такка олтурат. Чыгышта жашаган дунхуларды, кийинки жылы юэчжилерди караткан. Б. з. ч. 203–201-ж. түндүк тарабындагы коңшулары хунүйлөрдү, күйешелерди, Саян тоолорунун этегин мекендеген динлиндерди, Чыгыш Түркстандын түндүгүндө жашаган кыргыздарды басып алган. Б. з. ч. 201-ж. Кытайга кол салат. Б. з. ч. 198-ж. кытай императору Лю Бан м-н «бейкуттук ж-а туугандык» келишимин түз-гөн. Иш жүзүндө кытай императору М.ш-гө көзкаранды болуп, салык төлөп турууга мажбур болгон. Б. з. ч. 177-ж. М.ш. юэчжилерди, усундарды ж-а Чыгыш Теңиртоодогу башка элдерди да баш ийдирген. М. ш. өлгөндөн кийин (б. з. ч. 174-ж.) такка уулу Лаошань отурган.