ТЕШИКТАШ ҮҢКҮРҮ

Добавил | 17.06.2022

ТЕШИКТАШ ҮҢКҮРҮ Гиссар тоо кыркасынын түштүк-батыш этегинде, деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктикте жайгашкан. Үңкүрдүн бийиктиги 7 м, туурасы 20 м, тереңдиги 21 м. Т. ү-нө тиешелүү беш маданий катмар ачылган. Казуу учурунда 28558 таш буюмдар (оттук таштар, тегерек нуклеустар, леваллуа такталары, кырлары ретушталган учтуу таш куралдар ж.б.) табылган. Т. ү-ндө-гү эң көрүнүктүү табылга – неандерталецтин сөөгү. Сөөк жогорку маданий катмарда 0,30 см тереңдикте табылган. Болжолу, неандерталецтин кээ бир сөөктөрүн ж-а сөөк-төрүнөн этин ажыратып көмүшкөн (эскарнация). Сөөктү тоо текенин мүйүздөрү м-н тегерете курчап, таш м-н корумдашкан. Жанынан таш куралдар, текенин сөөктөрү, от калдыгы табылган. Көмүлгөн сөөк жырт-кыч айбандар тарабынан кийинчерээк алгачкы жаткан абалынан козголгон. Үңкүрдү казуу учурунда бугунун мүйүзү, жылкынын, аюунун, коёндун, суурдун, куштардын сөөктөрү кездешкен. 1940-ж. М. М. Герасимов неандерталецтин келбетин 150 сөөк сыныктарынын негизинде түзүп чыккан. Сөөк калдыктарын изилдепө, Г. Ф. Дебец 9 жашар неандерталец экендигин аныктаган. Анын расалык келбетин окумуштуулар ар кандай белгилешкен: монголоид (Ф. Вейденрейх), европеоид (Г. Ф. Дебец), европеоид-нег-роид (В. П. Алексеев). Мунун негизинде В. П. Алексеев Орто Азиянын түштүгү да адамзат расасы калыптанган алгачкы очоктордун катарына кирет деген пикирди айтып, неандерталец кыз болгон деп тактоо киргизген.