ГАНЬСУ, ШЭНЬСИ, СИНЬЦЗЯН ПРОВИНЦИЯЛАРЫНДАГЫ ДУНГАНДАРДЫН КОТОРҮЛҮШҮ. ЙАКУБ БЕК ЖАНА АНЫН «ЖЕТИ ШААР» МАМЛЕКЕТИ

Чыгыш Түркстандын калкынын абалынын оорлошу. Көтөрүлүштун башталышы. Көтөрүлүштүн күч алышы. «Жети шаар» мамлекетинин түзулүшү. Кыргыздардын көтөрүлүшкө катышуусу.

XIX К АЯГЫНДАГЫ XX К БАШЫНДАГЫ КЫРГЫЗ МАДАНИЯТЫНДАГЫ ЖАҢЫ КӨРҮНҮШТӨР

Орусиянын оторчулугу астында калган Кыргызстандын калкы XIX к. акыры — XX к. башында маданияттагы бурулуш учурду баштан өткөрүп жатты. Борбордук азиялык жана чыгыш европалык цивилизациялар Ала-Тоо жергесинде бири-бирине тарыхый коңшу болуп калды.

XIX К. 60-ЖЖ. ТҮШТҮК КЫРГЫЗДАРДЫН КООМДУК-САЯСИЙ АБАЛЫ

Кокон хандыгындагы саясий абалдын начарлашы. Алымбек датканын саясий ишмердиги. Кокон хандыгына каршы жортуулга даярдык көрүү. Жортуулдун башталышы. Чаткалдык кыргыздарды каратуу. Чымкент, Ташкент салгылаштары. Кокон хандыгынын Орусияга вассалдык көз карандылыгы.

КЫРГЫЗДАРДЫН КОКОН ХАНДЫГЫНЫН ТУШУНДАГЫ САЯСИЙ ЖАНА СОЦИАЛДЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК АБАЛЫ

Феодалдык мамилелердин өзгөчөлүктөрү. Соода-сатык. Кен иштетүү. Дыйканчылыгы. Отурукташуу. Чарбасы. Саясий абалы. Кыргызстандын калкы. Эзүүнүн түрлөрү.

КОКОН ХАНДЫГЫ. ТҮНДҮК КЫРГЫЗСТАНДЫН ЖАНА ТҮШТҮК КЫРГЫЗСТАНДЫН КОКОН ХАНДЫККА БИРИКТИРИЛИШИ. КЫРГЫЗ-ОРУС ЭЛЧИЛИК БАЙЛАНЫШТАРЫ.

Кокондук аскерлердин алгачкы жортуулдары. Кыргыздардын хаңдыктын саясий турмушуна катышуусу. Кокондук аскерлердин XIX к. 20—30-жж. баскынчылык жортуулдары Кокондук чептердин курулушу. Түндүк Кыргызстандын Орусия менен элчилик алакалары.

КЫРГЫЗДАРДЫН ЖУҢГАРЛАРГА КАРШЫ КҮРӨШҮ

XV к. ойроттордун өз алдынча хандыгы түзүлгөн. XVI к. аяк ченинде ойроттор күчөп, (тыргоот, дэрбөт, хошут, чоростордон турган) «Дөрбөн ойрот» («төрт ойрот» ) союзун түзүшкөн. XVII-XVIII кк. ойрот-калмак баскынчылары Кыргызстанга кайра-кайра талоончул жортуулдарды уюштуруп турган. Теги жагынан монголдордун оң канатына тиешелүү элдерди түрк элдери илгертен эле калмактар, жуңгарлар, ойроттор деп аташчу. Ойроттор Монголиянын батыш тарабындагы кеңири аймакты ээлешкен.

УЛУУ КЫРГЫЗ ДӨӨЛӨТҮ

Кыргыздар өзүлөрүнүн күчтөрүн ал убакта Жети-Сууну ээлеп алышкан карлуктар менен, чиктер жана түрк урууларынын калдыктары менен уйгур каганы Элетмиш Билгеге (747—759-жж.) каршы күрөшүү үчүн бириктиришкен. Түрк бектеринин арасынан чыккынчылар чыгып, каганды эскертип коюшат. Ал чечкиндүү аракет кылып, союздаштарды жалгыздап талкалаган.

МУКАЙ ЭЛЕБАЕВ

М. Элебаев айтылуу «Зарыгамы» менен таанылып, журтчулукка алгач акын катары белгилүү болгон. Анын бул ырын ошол мезгилдеги окууга дилгирленген жаштардын көпчүлүгү гимн катары, обонго салып ырдашкан. Ошол учурдун көзү менен караганда акындын поэзиясы өз мезгилинин демин, шарапатын төп чагылдырган күчтүү чыгармалар катары саналган.

МИДИН АЛЫБАЕВ

М. Алыбаевдин адабияттагы жолунун башталышы ошол учурда өзү менен чамалаш чыккан акын, жазуучулардын чыгармачылык биографиясына өтө эле жакын же окшош деп айтса да болот. Негизинен ал деле 30-жылдардын көркөм интеллигенциясынын өкүлдөрү туш келген шартка кабылып, ошолор жалпы аралашып жүргөн коомдук-саясий жана адабий атмосферага кирип, ошолор жашаган чөйрөдө жашап, ошолор азыктанган рухий байлыктар менен азыктанып, ошолор дем, кубат алган… Калганын окуу »