Tag Archives: орус

ОРУС ТИЛИНЕН АЛЫНГАН СӨЗДӨР

Тилдердеги лексикалык карым-катыш адам коомунун бардык мезгилинде географиялык чөйрөгө жараша болуп келген. Байыркы адамдар да чет тилде сүйлөгөн, калктар менен беттешип калганда алардын тилин билүүгө мажбур болушкан. Байыркы орус тайпалары христиан динин кабыл алганга чейин эле, чектеш жашаган түрк уруулары менен аралашып, мал багып, жер айдап, бири-бири менен соода кылып турушкан.

КЫРГЫЗ ТИЛИНЕ ОРУС ТИЛИНИН ТААСИРИ

Кыргыз тили изилденип, предмет катарында окутулушу Улуу Октябрь революциясынан кийинки жылдарга туура келет. XIX кылымдын 2-жарымында чыгып турган «Түркстан валиаты (1870–1883)» менен «Дала валиаты (1883–1902)» газетасынын бир номериналып текшерсек, андагы 6524 сөздүн ичинде 369 сөз (жекече 89) орус тилинен киргендиги аныкталат. Бул сан ошол газетанын 5,5%ке барабар экендигин билдирет.

ЧҮЙ ЖАНА ТАЛАС ӨРӨӨНДӨРҮНДӨГҮ КЫРГЫЗ УРУУЛАРЫНЫН ОРУСИЯ ИМПЕРИЯСЫНЫН КОЛ АСТЫНДА КАЛЫШЫ. БАЙТИК БААТЫРДЫН КӨТӨРҮЛҮШҮ

Орус аскерлеринин Чүй өрөөнүнө жаңы жортуулу. Байтик баатырдын көтөрүлүшү. Узун-Агач салгылашуусу. Токмок, Бишкек чептерин ээлөө. Орус аскерлеринин Чүй өрөөнүнө алгачкы жүрүшү. 50-жж. аягы — 60 жж башындагы падыша аскерлеринин жортуулдары. Байтик баатырдын көтөрүлүшү. Орусиянын Жети-Сууну толук каратуу аракетинин күчөшү.

ПАДЫШАЛЫК ОРУСИЯНЫН АДМИНИСТРАТИВДИК, АГРАРДЫК ЖАНА АЛЫК-САЛЫК САЯСАТЫ

Аймактык-административдик бөлүштүрүү жана колониялык бийлик. Жергиликтүү башкаруу. Падыша өкмөтүнүн оторчул жер саясаты. Орус-украин дыйкандарынын көчүп келиши. Алык-салыктар.

ОРУСИЯНЫН ТҮШТҮК КЫРГЫЗСТАНДЫ КАРАТУУНУН ТОЛУК АЯКТАШЫ. КУРМАНЖАН ДАТКА.

Алайлык кыргыздарды Орусияга каратууну баштоо. Курманжан датка. Падыша аскерлеринин Алайга жүрүшү. Түштүк Кыргызстанды Орусияга каратуунун жыйынтыктары. Курманжан датка Алай ханышасы.

КЫРГЫЗДАРДЫН БИР БӨЛҮГҮНҮН ОРУСИЯГА ЫК АЛЫШЫ. БУГУ УРУУСУНУН ОРУСИЯГА ЫК АЛЫШЫНЫН СЕБЕПТЕРИ.

XIX к. биринчи чейрегинде бугу уруусу Орусия империясынын Батыш Сибирдеги төрөлөрү менен элчилик алака кылып турган. 40—50-жж. мындай байланыштар андан ары уланган. Орусиялык соодагерлер кыргыз жергесинде ээн-эркин соодасатык иштерин жүргүзүшүп, ал аркылуу Чыгыш Түркстанган каттап турушчу. Кашкар тарапка каттаган соода кербендеринин коопсуздугун камсыз кылуу милдетин кыргыздар өз моюндарына алышкан. Ошол кездеги эң татаал тарыхый кырдаал, коңшу уруулар менен… Калганын окуу »

КЫРГЫЗСТАНДЫН ОРУСИЯГА КАРАТЫЛГАНДАН КИЙИНКИ СОЦИАЛДЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮСҮ

Чарбалык өнүгүүсү. Айыл-чарбасы. Мал чарбачылыгынын өнүгүшү. Дыйканчылык. Отурукташуу. Кыргыз кыштактары. Өнөр жайы. Кол өнөрчүлүгү. Социалдык мамилелер.

ОРУС ПАДЫШАЧЫЛЫГЫНЫН КОЛОНИЯЛЫК САЯСАТЫ

Жаңы каратылган жерлерге Россиянын саясий башкаруу системасы киргизилген. Падыша өкмөтүнүн башкаруу системасы Түндүк Кыргызстандын каратылышы менен, т. а. XIX к. 60-жж. эле киргизиле баштаган. Россия дөөлөтүн алгачкы тааныган кыргыз уруулары Батыш Сибирь генералгубернаторлугуна караштуу Семей областынын Ала-Тоо округуна киришкен. 1865-ж. февралда Арал деңизинен ЫсыкКөлгө чейинки зор аймакты камтыган Түркстан областы түзүлгөн. Ага Ысык-Көл, Чүй, Талас, Кетмен-Төбө өрөөндөрү, кийинчерээк… Калганын окуу »

КЫРГЫЗСТАНДАГЫ САЯСИЙ АБАЛ ЖАНА КЫРГЫЗ-ОРУС МАМИЛЕЛЕРИ (XVIII к. экинчи жарымы — XIX к. ортосу)

Кыргызстанды Россия каратып алар алдында кыргыздарда патриархалдык-феодалдык коом үстөмдүк кылып турган. Тарыхый маалыматтарга таянып XVIII к. аягынан XIX к. ортосуна чейинки мезгилди Россиянын Кыргызстанды каратып алуу өбөлгөлөрүнүн бышып жетилүү баскычы деп карасак болот. XVII к. экинчи жарымында кыргыз коомчулугу татаал процесстерди башынан кечирип жаткан. Орто кылымдардан бери келе жаткан жоокерчилик замандын кесепетинен болгон ич ара кагылышуулар элди бөлүп… Калганын окуу »