Tag Archives: саясат

ОРМОН ХАН

ОРМОН хан Ныязбек уулу (1791–1854) – 19-кылымдын ортосунда кыргыз урууларын бириктирип, кыргыз  мамлекеттүүлүгүн түзүүгө аракеттенген саясий ишмер. 18 жашынан согуштук жүрүштөргө катышкан. Ормон хандын  өмүрү өтө татаал тарыхый кырдаалга – кыргыз урууларынын өз ара чыр-чатактары ырбаган, курчуган учурга туш келди.  Отуз жашынан эл башкарууга аралаша баштаган. Анын атак- даңкы артып, кыргыз урууларынын, атүгүл казактардын  арасында дагы таасири күчөйт.… Калганын окуу »

ОППОЗИЦИЯ

ОППОЗИЦИЯ (лат. оppositio – карама-каршы коюу) – түшүнүк катары эки мааниде колдонулат: I). жашоодогу  болгондорго каршы туруу, нааразычылык билдирүү, б. а. социалдык мамиле; 2). Индивиддин, топтун, уюмдун же  партиянын саясатка, конституцияга, өкмөткө же жалпысынан саясий системага каршы мамиле кылышы. Саясий илимде  О. термини парламентаризмдин бүгүнкү күндөгү институттарынын бирөөсүн мүнөздөө үчүн колдонулат. О-нын болуусу  ой-пикирлердин эркиндигин, массалык маалымдоо каражаттарынын… Калганын окуу »

ОҢЧУЛДАР ЖАНА СОЛЧУЛДАР

ОҢЧУЛДАР ЖАНА СОЛЧУЛДАР (саясатта) – европалык классикалык салтка тийиштүү түшүнүк. 1789–93-ж. Улуу  Француз буржуазия революциясы жана ал түзгөн парламентте пайда болгон. Себеби парламенттин заседаниеси болуп  атканда күрөшүп жаткан күчтөр залда төмөнкүдөй орун алышкан: сол тарапта – революционерлер, борбордо – олкусолку болгондор жана алардын жактоочулары, оң тарапта – монархияны сактап калуу же аны кайра калыбына келтирүү  позицияларында турган консерваторлор… Калганын окуу »

ОЛИГАРХИЯ

ОЛИГАРХИЯ ( гр. <oligos – азчылык + archia – бийлик) – бийликтин бир түрү; экономикалык жактан абдан кубаттуу  адамдардын анча чоң эмес тобу үстөмдүк кылат. Мисалы: байыркы грек шаар-мамлекеттеринде ири кул ээлүүчүлөр.  Орто кылымдардагы патрицийлик үй-бүлөлөр. О. деп башкаруучу топтун өзүн да айтышат. Алгач термин б. з. ч. V-IV к.  Платон жана Аристотель тарабынан киргизилген. Алардын ою боюнча… Калганын окуу »

ОБСТРУКЦИЯ

ОБСТРУКЦИЯ (оbstructio лат. тоскоолдук) – каршылыктын түрү, көпчүлүктүн каршылык көрсөтүүсү, негизинен  парламенттеги айрым бир көрүлө турган чаралардын бир нерсени көздөгөн жарылуусу. Парламенттик О. кандайдыр бир  депутаттардын (фракциялардын, топтордун) бирикмеси. Парламенттик процедурада (пленардык заседаниеде бул же  тигил суроолор боюнча жарыш сөздөр, бир депутаттын сүйлөгөн сөзү) каралып, бир же бир канча көрүлө турган  чаралардын нормалдуу өтүшүнө тоскоол кылуу. Депутаттардын бирикмеси… Калганын окуу »

НИГИЛИЗМ. НИГИЛИСТ

НИГИЛИЗМ (лат. Nihil – эч нерсе) – бардык кабыл алынган баалуулуктарды, идеяларды, моралдык нормаларды,  маданиятты, коомдук турмуш формаларын тануу. Коомдук-тарыхый өнүгүү процессинин кризис доорунда Н. өзгөчө  таралып кетет. Н. же майда-буржуазиялык-бунтардык, анархиялык (Штирнер), же жаңыдан байыган таптардын  идеологиясы (Ницше, экзистенциализм, декадентчилик) катары чыгат. Өткөн кылымдын 60-ж. орус разночиндеринин Нин дворяндык маданияттын реакциячыл салттарына каршы багытталгандыктан прогрессивдүү мааниге ээ… Калганын окуу »

НЕОКОЛОНИАЛИЗМ

НЕОКОЛОНИАЛИЗМ (гр. <neos – жаңы + лат. <соlonia – кыштак) – Азия, Африка, Латын Америкасындагы мурдагы  колониялык абалдан бошонуп, өз алдынчалыкка жана көз карандысыздыкка жетишкен, өнүгүп келе жаткан  мамлекеттерге карата мурунку метрополиянын саясатынын системасы; өнүккөн капиталисттик өлкөлөрдөн эски  колониялык системасынын ордуна келген, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн үстүнөн кыйыр көзөмөлдөө формасы. Н.  экономикалык, саясий, социалдык жана маданий өз ара… Калганын окуу »

НЕЙТРАЛИТЕТ

НЕЙТРАЛИТЕТ (лат. neuter – ал эмес, бул эмес) – бейтараптык эл аралык укукта согушка катышпоо, ал эми тынчтык  мезгилинде согуштук блокторго (союздарга) кирбөө. Кең түшүнүгүндө алганда Н-тин мааниси – саясий, экономикалык  ж. б. күрөштөрдө каршылашкан топтордун эч бир жагына кошулбоо. Эл аралык мамилелердин көз карашында алганда Н.  мамлекеттин өзгөчө эл аралык-укуктук статусу болуп саналат. Н-тин төмөнкүдөй формалары бар:… Калганын окуу »

МЭР, МЭРИЯ

МЭР, МЭРИЯ – (фр- maire, лат. major – чоң, улуу) – бир катар мамлекеттердеги муниципалитеттердеги жогорку  кызмат адамы. Мэрди шайлоо же түздөн-түз калк тарабынан, же муниципалитеттин өзү аркылуу жүргүзүлөт. Кээ бир  өлкөлөрдө мэрдин кызматына борбордук өкмөт тарабынан дайындалат же бекитилет. М. муниципалдык  администрацияны башкарат. Ал муниципалдык бюджеттин даярдалышына жана аткарылышына жооп берет,  муниципалдык кызматтарга адамдарды дайындайт, аппараттын иш… Калганын окуу »

 МЭДИСОН Джеймс

МЭДИСОН Джеймс (1751–1836) – америкалык мамлекеттик ишмер жана саясий ойчул. Мэдисон эл – саясий бийликтин  жалгыз булагы жана шайлоо-республикалык башкарууну мүнөздөгөн белги деген ойдун талапкери болгон. Бирок  көпчүлүктүн фракциясы Мэдисонду коопсуздандырган. Ал белгилегендей алар бийлик башында туруп, азчылыктын  кызыкчылыгын басат деген. «Ошондуктан, – деп жазат «Федералистикада» (1787) Мэдисон, – бир кызыкчылыкка баш  ийген көпчүлүктүн макулдашып аракет кылып, зулум… Калганын окуу »