МОЛДОБАСАНОВ Калый

МОЛДОБАСАНОВ Калый (1929-ж. т., Акталаа р-ну, Терек айылы) – композитор ж-а дирижёр, Кыргыз Респнын эл артисти (1974), СССРдин эл артисти (1979), Соц. Эмгектин Баатыры (1991). 1946-ж. М. Кү-рөңкөев атн. музыкалык-хореографиялык окуу жайын, 1954-ж. Чайковский атн. Москва консерваториясынын улуттук бөлүмүн, 1973-ж. Кыргыз мамл. искусство ин-тун бүтүргөн. Мусулманкулов Молдобасандын уулу. 12 жашынан эл аспаптар оркестрине катышып, анын жетекчиси П. Ф. Шубинден таалим алган. 1954–72-ж. Кыргыз опера жа балет театрында дирижёр, башкы дирижёр. 1973-жылдан Кыргыз мамл. иск-во ин-тунда композиция классы б-ча педагог ж-а Кыргызстан композиторлор союзунун төрагасынын орун басары, 1979– 96-ж. анын төрагасы, ошол эле мезгилде 1983–86-ж. Б. Бейшеналиева атн. Кыргыз мамл. искусство ин-тунун ректору, 1996-жылдан Кыргыз мамл. акад. опера ж-а балет театрынын башкы дирижёру ж-а көркөм жетекчиси. М-дун симфониялык бийлери, сюиталары, кантаталары, ондогон аспаптык пьесалары, 50дөй вокалдык чыгармалары ж. б. бар. Ал элдик обон-күүлөрдү иштеп чыккан, эл аспаптар оркестри үчүн оригиналдуу чыгармаларды жараткан. Балдарга арналган ырлары ж-а аспаптык чыгармалары да арбын («Кыргыек», «Бак тигели», «Кызыл топ», «Жамгыр» ж. б.). Элге кеңири маалым чыгармалары: «Гүлдө, Кыргызстан» (1964), «Шаңдан, Кыргызстан» (1974) кантаталары, «Биздин күндүн адамдары», «Достук», «Бактылуу жаштык» симфониялык сюиталары, «Кыздын ыры» (1963), «Жайлоодо» (1958), «Өрт-төнсүн бозой жалынга» (1961), «Көл вальсы» (1969) ырлары ж. б. Алгачкы көлөмдүү чыгармасы «Куйручук» балети (Г. Окунев м-н бирге) жаш композиторлордун бүткүл союздук конкурсунда сыйлыкка ээ болгон (1960). «Саманчы жолу» балет ораториясы кыргыз профессионалдык музыкасына жаңылык киргизген. Жер, дан, гуманизм, граж-дандуулук ж-дөгү терең мазмундуу бул чыгарма эң жог. баатырдык м-н лиризмди, терең философиялык ой жорууларды му-зыка м-н айкалыштырган. Ал Болгария, Чехия, РСФСРдын көп шаарларында коюл-ган. Анын катышуусу м-н «Манас» (Власов, Малдыбаев, Фере, 1966), «Белгисиз солдат» (Молчанов, 1967), «Отелло» (Верди, 1968), «Борис Годунов» (Мусоргский, 1972), «Айчүрөк» (Власов, Малдыбаев, Фере, 1986) опералары ж-а «Асел» (Власов, 1967) балети коюлган. Анын «Маңкурт жөнүндө баян» (1990) балети чоң ийгиликке жетишкен. Кыргыз Респнын Гимнинин авторлорунун бири. Ал Москва, Ленинград, Алматы, Новокузнецк ж. б. шаарлардын театр спектаклдерине да дирижёрлук кылган. СССР мамл. сыйлыгынын лауреаты (1976). Кыргыз ССР Жогорку www.bizdin.kg 159 Советинин 3 жолку депутаты (1975–90), СССР эл депутаты (1989). Ленин, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси», 3-даражадагы «Манас» ордендери ж-а медалдар м-н сыйланган.